Słownik
Słownik pojęć: uzależnienia, terapia i neuromodulacja
32 najważniejszych pojęć, które pojawiają się w rozmowach o uzależnieniu i leczeniu - wyjaśnionych krótko i bez żargonu.
A
- Abstynencja
- Całkowite powstrzymywanie się od używania substancji lub od zachowania, od którego osoba jest uzależniona. W leczeniu uzależnień abstynencja jest zwykle celem i warunkiem skutecznej psychoterapii.
- AUDIT-C
- Krótki, trzypytaniowy test przesiewowy oceniający ryzyko związane z piciem alkoholu. Wynik nie jest diagnozą, ale pomaga zdecydować, czy warto skonsultować się ze specjalistą. Test znajdziesz na stronie głównej. Więcej
B
- Biofeedback
- Metoda, w której osoba otrzymuje na bieżąco informację zwrotną o funkcjach organizmu, takich jak oddech, napięcie mięśni czy zmienność rytmu serca, i uczy się je świadomie regulować. Pomaga obniżać napięcie, które często poprzedza głód. Więcej
C
- CRAFT
- Podejście terapeutyczne skierowane do rodzin osób uzależnionych (Community Reinforcement and Family Training). Uczy bliskich, jak komunikować się z osobą uzależnioną, wzmacniać trzeźwe zachowania i zwiększać szansę, że podejmie ona leczenie. Więcej
D
- Detoksykacja (detoks)
- Etap leczenia, którego celem jest bezpieczne przejście przez objawy odstawienia substancji, zwykle pod nadzorem medycznym. Detoks nie leczy uzależnienia, ale przygotowuje do psychoterapii. Jeśli jest potrzebny przed pobytem, pomagamy go zaplanować. Więcej
- Dialog motywujący
- Sposób prowadzenia rozmowy terapeutycznej, który pomaga osobie uzależnionej odnaleźć własne powody do zmiany i wzmocnić gotowość do leczenia, zamiast wywierać na nią presję.
G
- Głód (craving)
- Silna, często nagła potrzeba sięgnięcia po substancję lub powrotu do zachowania nałogowego. Głód zwykle narasta i opada jak fala w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Radzenia sobie z nim można się nauczyć. Więcej
H
- Hazard patologiczny
- Uzależnienie od gier hazardowych, w tym zakładów bukmacherskich, kasyn internetowych i automatów, prowadzące do utraty kontroli nad grą, długów i problemów rodzinnych. Więcej
- Hipnoterapia
- Forma pracy terapeutycznej wykorzystująca stan skupionej uwagi i głębokiego rozluźnienia. W leczeniu uzależnień bywa stosowana jako uzupełnienie psychoterapii, m.in. do pracy z napięciem i reakcją na wyzwalacze. Więcej
K
- Kontynuacja terapii online
- Sesje terapeutyczne prowadzone zdalnie po zakończeniu pobytu w ośrodku, także dla pacjentów mieszkających za granicą. Pomagają utrzymać zmiany w codziennym życiu. Więcej
L
- Lekomania
- Uzależnienie od leków, najczęściej uspokajających, nasennych (np. benzodiazepin) lub przeciwbólowych z grupy opioidów. Odstawianie takich leków wymaga planu i nadzoru lekarskiego. Więcej
M
- Mechanizmy uzależnienia
- Psychologiczne procesy, które podtrzymują nałóg, np. mechanizm iluzji i zaprzeczania („panuję nad tym”), nałogowe regulowanie emocji czy rozdwojenie obrazu siebie. Ich rozpoznanie jest jednym z celów terapii.
N
- Nawrót
- Powrót do używania substancji lub zachowania nałogowego po okresie abstynencji. Nawrót zwykle zaczyna się wcześniej, od zmian w myśleniu, emocjach i zachowaniu, dlatego można go zauważyć i zatrzymać. Więcej
- Neurofeedback
- Trening, w którym mózg uczy się regulować własną aktywność dzięki informacji zwrotnej w czasie rzeczywistym, opartej na zapisie EEG. Wspiera wyciszenie, koncentrację i jakość snu. Więcej
- Neurofeedback pasywny
- Odmiana neurofeedbacku o bardzo krótkich sesjach, która nie wymaga aktywnego udziału osoby trenującej. Bywa pomocna u osób przeciążonych, z dużym napięciem i trudnościami ze snem. Więcej
- Neuromodulacja
- Grupa metod, które pomagają regulować pracę mózgu i układu nerwowego, np. neurofeedback, biofeedback, tDCS i stymulacja audiowizualna. W naszym ośrodku są uzupełnieniem psychoterapii, a nie jej zamiennikiem. Więcej
O
- Ośrodek zamknięty (stacjonarny)
- Placówka, w której pacjent mieszka przez cały czas trwania terapii. Zapewnia otoczenie wolne od substancji, stały rytm dnia i wsparcie zespołu. Pobyt jest dobrowolny. Więcej
P
- Plan SOS
- Krótki, spisany plan działania na chwilę silnego głodu lub kryzysu: lista sygnałów ostrzegawczych, sprawdzonych technik i osób, do których można zadzwonić. Plan SOS możesz przygotować na stronie głównej. Więcej
- Psychoedukacja
- Część terapii, w której pacjent poznaje wiedzę o uzależnieniu, działaniu substancji, mechanizmach głodu i nawrotu. Wiedza zmniejsza poczucie winy i ułatwia świadome zmiany.
- Psychoterapia uzależnień
- Podstawowa metoda leczenia uzależnień, prowadzona indywidualnie i grupowo. Pomaga zrozumieć źródła nałogu, nauczyć się nowych sposobów radzenia sobie z emocjami i zbudować plan trzeźwego życia. Więcej
Q
- qEEG
- Ilościowa analiza zapisu EEG, czyli czynności bioelektrycznej mózgu. Pozwala ocenić wzorce aktywności mózgu i dobrać trening neurofeedbacku do potrzeb konkretnej osoby. Więcej
S
- SNNRZ
- System Neuro-Narracyjnej Regulacji i Zmiany: autorski program terapii, który łączy pracę z mózgiem, emocjami i historią życia. Na nim opiera się leczenie w naszym ośrodku. Więcej
- Stymulacja audiowizualna
- Metoda wykorzystująca rytmiczne bodźce dźwiękowe i świetlne, które sprzyjają wyciszeniu i relaksacji. Stosowana pomocniczo, np. przy napięciu i problemach ze snem. Więcej
- Surfowanie na fali głodu
- Technika uważności (ang. urge surfing), w której zamiast walczyć z głodem, obserwuje się go jak falę: narastanie, szczyt i opadanie, bez działania pod jego wpływem. Więcej
T
- tDCS
- Przezczaszkowa stymulacja prądem stałym: nieinwazyjna metoda, w której słaby prąd moduluje pobudliwość wybranych obszarów kory mózgu. W badaniach nad uzależnieniami analizuje się jej wpływ na kontrolę impulsów i odczuwanie głodu. Więcej
- Terapia pogłębiona
- Kolejny etap leczenia zgodny z programem SNNRZ, przeznaczony dla osób, które po podstawowym pobycie chcą dalej pracować nad przyczynami uzależnienia i utrwalić zmiany. Więcej
- Tolerancja
- Stan, w którym do uzyskania tego samego efektu potrzeba coraz większej ilości substancji. Wzrost tolerancji jest jednym z objawów uzależnienia.
U
- Uważność (mindfulness)
- Umiejętność świadomego, nieoceniającego zauważania myśli, emocji i doznań z ciała. W terapii uzależnień pomaga rozpoznać głód wcześniej i nie reagować na niego automatycznie.
- Uzależnienie behawioralne
- Uzależnienie od czynności, a nie od substancji, np. od hazardu, internetu, gier, zakupów czy pornografii. Mechanizm utraty kontroli jest podobny jak w uzależnieniach od substancji. Więcej
W
- Współuzależnienie
- Sposób funkcjonowania bliskich osoby uzależnionej, którzy podporządkowują swoje życie jej nałogowi, kosztem własnych potrzeb i zdrowia. Bliscy również mogą otrzymać pomoc. Więcej
- Wyzwalacz
- Sytuacja, miejsce, osoba, emocja lub myśl, która uruchamia głód. Rozpoznanie własnych wyzwalaczy jest podstawą planu zapobiegania nawrotom. Więcej
Z
- Zespół abstynencyjny
- Zespół objawów fizycznych i psychicznych pojawiających się po odstawieniu substancji, np. drżenie, potliwość, niepokój, bezsenność. Nasilone objawy wymagają pomocy medycznej.