Uzależnienia behawioralne · Dla wszystkich · ok. 5 min czytania

Hazard - od zakładów sportowych do uzależnienia

Wszystko zaczyna się od aplikacji w telefonie, bonusu na start i meczu ulubionej drużyny. Zakłady sportowe wyglądają jak dodatek do kibicowania, a nie jak hazard. Tymczasem dla części osób to droga do uzależnienia, które potrafi zniszczyć finanse, relacje i zdrowie psychiczne szybciej, niż ktokolwiek się spodziewa.

Hazard to choroba, a nie brak charakteru

Uzależnienie od hazardu jest opisane w klasyfikacjach medycznych. ICD-10 nazywa je hazardem patologicznym i zalicza do zaburzeń nawyków i popędów. ICD-11 oraz DSM-5 umieszczają je obok uzależnień od substancji, ponieważ mechanizmy w mózgu są bardzo podobne. W DSM-5 rozpoznanie stawia się, gdy w ciągu roku występują co najmniej 4 z 9 opisanych objawów, takich jak potrzeba grania za coraz większe kwoty, niepokój przy próbach ograniczenia, nieudane próby przestania, myślenie o grze, granie w stresie, odgrywanie się, okłamywanie bliskich, ryzykowanie pracy czy relacji oraz poleganie na innych przy spłacie długów.

To ważne, bo osoby z problemem hazardowym często słyszą: „po prostu przestań”. Tak samo jak w przypadku alkoholu, sama wola zwykle nie wystarcza.

Dlaczego zakłady sportowe wciągają tak mocno

Zakłady sportowe mają kilka cech, które czynią je szczególnie ryzykownymi:

  • Złudzenie wiedzy. Kibic zna składy, statystyki i formę zawodników, więc ma poczucie, że jego typy to analiza, a nie przypadek. W rzeczywistości wynik pojedynczego zakładu jest w dużej mierze losowy.
  • Dostępność 24 godziny na dobę. Mecze toczą się na całym świecie, a aplikacja jest zawsze w kieszeni.
  • Zakłady na żywo. Obstawianie w trakcie meczu skraca czas między decyzją a wynikiem. Im krótszy ten odstęp, tym silniej działa układ nagrody.
  • „Prawie wygrana”. Kupon, który przegrał jednym zdarzeniem, mózg odbiera niemal jak sukces. To podsyca chęć kolejnej próby.
  • Społeczna akceptacja. Obstawianie jest normalnym elementem rozmów o sporcie, a reklamy kojarzą je z emocjami i męską przyjaźnią.
  • Bonusy i promocje. Darmowe zakłady, zwiększone kursy i „cashback” sprawiają, że ryzyko wydaje się mniejsze, a w praktyce zachęcają do częstszego grania.

Do tego dochodzi łatwość płatności. Pieniądze na koncie bukmachera przestają przypominać prawdziwe pieniądze, a kilka kliknięć wystarcza, by doładować saldo w środku nocy.

Mechanizm odgrywania się

Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów hazardu jest odgrywanie się - granie dalej po to, by odzyskać przegrane pieniądze. Wygląda to mniej więcej tak: przegrywasz większą kwotę, czujesz złość i wstyd, więc stawiasz więcej, żeby „wyjść na zero”. Jeśli przegrasz, dług rośnie i presja się zwiększa. Jeśli wygrasz, utwierdzasz się w przekonaniu, że „system działa”, i grasz dalej.

Z tej spirali bardzo trudno wyjść samodzielnie, bo każda decyzja wydaje się logiczna w danym momencie. Pojawiają się pożyczki, chwilówki, sprzedawanie rzeczy, korzystanie z pieniędzy rodziny bez jej wiedzy. Wstyd sprawia, że osoba grająca coraz więcej ukrywa.

Etapy - jak to się rozwija

  1. Faza wygrywania. Pierwsze sukcesy, często przypadkowe, dają euforię i poczucie talentu.
  2. Faza strat. Gra staje się częstsza, stawki rosną, pojawiają się straty i pierwsze kłamstwa.
  3. Faza desperacji. Długi, konflikty, granie, by spłacić granie. Wyczerpanie, bezsenność, obniżony nastrój, czasem myśli o tym, że nie ma wyjścia.
  4. Faza utraty nadziei. Poczucie bezradności i rezygnacji, ale też - często - moment, w którym człowiek po raz pierwszy szuka pomocy.

Nie u wszystkich przebiega to w tej kolejności, ale schemat pomaga zobaczyć, gdzie się jest. Warto pamiętać, że wyjście jest możliwe na każdym etapie - nie trzeba „sięgnąć dna”, żeby zacząć się leczyć. Im wcześniej zatrzymasz spiralę, tym mniej strat finansowych i emocjonalnych trzeba będzie później odbudowywać.

Sygnały ostrzegawcze - dla ciebie i dla bliskich

Jeśli pytasz siebie:

  • Czy myślę o zakładach także wtedy, gdy nie oglądam sportu?
  • Czy stawiam więcej, niż mogę stracić?
  • Czy ukrywam wydatki lub okłamuję bliskich?
  • Czy po przegranej chcę natychmiast grać dalej?
  • Czy próbowałem przestać i mi się nie udało?

Bliscy mogą zauważyć nagłe braki pieniędzy, nowe pożyczki, sprawdzanie telefonu w trakcie każdej rozmowy, wahania nastroju zależne od wyników meczów, nerwowość, unikanie rozmów o finansach. Jeśli te znaki wydają się znajome, spróbuj spokojnie porozmawiać, opisując fakty, a nie oceniając. Pomocny może być też kalkulator kosztów uzależnienia, który pokazuje skalę strat w czarno na białym.

Przykład

Bartek, 31 lat, zaczął obstawiać ligę z kolegami z pracy, „po dziesięć złotych dla emocji”. Po roku grał codziennie, także w nocy na ligi, o których wcześniej nie słyszał. Wziął dwie chwilówki, by pokryć straty, i ukrywał je przed żoną. Gdy wiadomość od firmy windykacyjnej trafiła do domu, był przekonany, że to koniec małżeństwa.

Rozmowa była trudna, ale okazała się początkiem leczenia. Bartek usunął aplikacje, przekazał na jakiś czas kontrolę nad kontem żonie, zablokował strony bukmacherów i zaczął terapię. Najtrudniejsze były weekendy z meczami - nauczył się je planować inaczej. Długi spłaca do dziś, ale przestał grać.

Pierwsze kroki do zmiany

  • Ogranicz dostęp. Usuń aplikacje, zamknij konta u bukmacherów, zainstaluj blokady stron, rozważ czasowe przekazanie kontroli nad finansami zaufanej osobie.
  • Zrób uczciwy bilans długów. Spisz wszystkie zobowiązania. Wiedza o skali problemu pozwala planować spłatę zamiast grać „na odrobienie”.
  • Powiedz komuś. Tajemnica napędza hazard. Szczerość jest bolesna, ale odbiera mu część siły.
  • Zaplanuj czas meczów. Oglądaj z kimś, kto wie o twoim problemie, albo zastąp oglądanie inną aktywnością, przynajmniej na początku.
  • Szukaj wsparcia. Psychoterapia, grupy Anonimowych Hazardzistów, wsparcie dla rodziny.

Hazard często idzie w parze z innymi problemami: piciem, depresją, lękiem. Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, nie zostawaj z nimi sam - dzwoń pod 116 123 lub 800 70 22 22, a w nagłej sytuacji pod 112. Długi da się rozłożyć w czasie, a życie jest warte więcej niż jakikolwiek wynik kuponu.

Kiedy warto szukać pomocy

Jeśli zauważasz u siebie lub bliskiej osoby kilka opisanych objawów, nie czekaj, aż długi urosną. Im wcześniej zaczniesz terapię, tym mniejsze straty. W ośrodku w Nowym Targu zespół ośrodka prowadzi terapię uzależnienia od hazardu oraz innych uzależnień behawioralnych, z pracą nad mechanizmem odgrywania się, planem finansowym i zapobieganiem nawrotom. Kontakt jest możliwy całą dobę pod numerem +48 18 307 01 11.

Pomoc dotyczy także bliskich. Rodzina osoby grającej często żyje w ciągłym niepokoju o pieniądze, czuje się oszukana i nie wie, czy jeszcze ufać. Konsultacja dla partnera lub rodziców pomaga ustalić bezpieczne zasady finansowe, postawić granice i nie dać się wciągnąć w spłacanie kolejnych długów bez planu.

Przydatne strony

Pytania i odpowiedzi

Czy obstawianie meczów za małe kwoty to hazard?

Tak, zakłady bukmacherskie są formą hazardu niezależnie od stawki. Nie każdy, kto obstawia, jest uzależniony, ale warto obserwować, czy stawki rosną, czy myślisz o grze coraz częściej i czy próbujesz odgrywać przegrane.

Czy po leczeniu hazardu da się grać w sposób kontrolowany?

Przy rozpoznanym uzależnieniu zalecanym celem jest zwykle całkowita rezygnacja z gier hazardowych, bo powrót do „okazjonalnego” grania często kończy się nawrotem. Szczegóły warto omówić z terapeutą.

Jak pomóc bliskiemu, który ma długi z powodu hazardu?

Nie spłacaj długów za niego bez planu, bo to często podtrzymuje grę. Lepiej zaproponować wspólne spisanie zobowiązań, rozmowę z terapeutą i ograniczenie dostępu do pieniędzy na czas leczenia. Zadbaj też o własne wsparcie.

Kontakt 24/7

Potrzebujesz rozmowy? Zadzwoń - pierwsza jest bezpłatna

Porozmawiamy dyskretnie i bez oceniania - o Tobie lub o bliskiej osobie.